Tiêm vaccine đúng nhưng hiệu quả vẫn thấp: Nguyên nhân nằm ở đâu?

Tiêm vaccine đúng lịch nhưng đàn vật nuôi vẫn mắc bệnh là tình trạng không hiếm gặp. Nhiều người chăn nuôi cho rằng vaccine không hiệu quả, nhưng trên thực tế, hiệu quả bảo hộ phụ thuộc vào nhiều yếu tố: chất lượng vaccine, cách bảo quản, kỹ thuật tiêm, sức khỏe vật nuôi, lịch tiêm và điều kiện chuồng nuôi.

Vì vậy, nếu đã tiêm vaccine nhưng đàn lợn, gà hoặc vật nuôi vẫn mắc bệnh, cần tìm đúng nguyên nhân thay vì vội kết luận vaccine không tốt. 

Vì sao tiêm vaccine đúng nhưng vật nuôi vẫn mắc bệnh? 

1. Vật nuôi đang có vấn đề sức khỏe khi tiêm 

Đây là một trong những nguyên nhân thường bị bỏ qua. 

Vaccine giúp hệ miễn dịch nhận diện và hình thành đáp ứng miễn dịch, nhưng để quá trình này diễn ra tốt, vật nuôi cần có trạng thái sức khỏe tương đối ổn định.   

Nếu vật nuôi đang:

– Sốt hoặc mắc bệnh cấp tính.

– Tiêu chảy, viêm đường hô hấp.

– Suy nhược, mất nước.

– Bị stress kéo dài.

– Đang chịu tác động của điều kiện môi trường bất lợi.

Thì khả năng đáp ứng miễn dịch sau tiêm có thể bị ảnh hưởng.

Nguyên tắc quan trọng: Không nên chỉ quan tâm đến ngày tiêm vaccine mà cần đánh giá tình trạng đàn vật nuôi trước khi tiêm. 

2. Vaccine bị bảo quản sai nhiệt độ

Vaccine là sản phẩm sinh học nên điều kiện bảo quản có ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng.

Một sai lầm phổ biến là để vaccine ở nhiệt độ không phù hợp, làm vaccine bị giảm chất lượng trước khi đưa vào sử dụng.

Trong quá trình vận chuyển và bảo quản cần tuân thủ đúng hướng dẫn của nhà sản xuất, đặc biệt về:

– Nhiệt độ bảo quản.

– Thời gian vận chuyển.

– Tránh ánh sáng trực tiếp nếu sản phẩm yêu cầu.

– Không để vaccine bị đông lạnh nếu nhà sản xuất không cho phép.

– Hạn chế việc mở tủ bảo quản liên tục.

Vaccine được bảo quản đúng từ kho đến thời điểm tiêm mới có cơ hội phát huy đầy đủ hiệu quả.

3. Pha vaccine không đúng hướng dẫn

Đối với các loại vaccine cần pha trước khi sử dụng, người chăn nuôi cần đặc biệt chú ý đến dung môi, tỷ lệ pha và thời gian sử dụng sau khi pha.

Việc sử dụng sai dung môi, pha không đúng tỷ lệ hoặc để vaccine sau pha quá lâu có thể làm ảnh hưởng đến chất lượng vaccine.

Do đó, hãy đọc kỹ hướng dẫn sử dụng của từng loại vaccine trước khi pha và tiêm.

Không nên tự ý thay đổi cách pha chỉ vì đã từng sử dụng một loại vaccine khác.

4. Kỹ thuật tiêm chưa chính xác

Tiêm vaccine không đơn giản là đưa thuốc vào cơ thể vật nuôi.

Vị trí tiêm, đường tiêm, liều lượng và dụng cụ tiêm đều cần được thực hiện đúng hướng dẫn.

Một số lỗi thường gặp gồm:

– Tiêm sai vị trí.

– Tiêm không đúng đường tiêm.

– Dùng kim tiêm không phù hợp.

– Không đảm bảo vệ sinh dụng cụ.

– Tiêm thiếu liều.

– Thao tác quá nhanh khiến vaccine không được đưa vào đúng vị trí.

Đặc biệt với đàn lớn, việc chia liều hoặc thao tác không đồng nhất giữa các con có thể khiến mức độ đáp ứng miễn dịch không giống nhau.

5. Tiêm vaccine khi đàn vật nuôi đang bị stress

Stress có thể xuất hiện do nhiều nguyên nhân như vận chuyển, thay đổi chuồng nuôi, nhiệt độ quá cao hoặc quá thấp, mật độ nuôi cao, tiếng ồn và các yếu tố quản lý khác.

Nếu tiêm vaccine trong thời điểm đàn vật nuôi chịu stress mạnh, khả năng đáp ứng miễn dịch có thể không đạt như mong muốn.

Vì vậy, bên cạnh việc xây dựng lịch tiêm vaccine cho vật nuôi, cần chú ý lựa chọn thời điểm tiêm phù hợp với tình trạng thực tế của đàn.

6. Lịch tiêm vaccine chưa phù hợp

Tiêm vaccine đúng ngày chưa chắc đồng nghĩa với tiêm đúng chương trình.

Lịch vaccine cần được xây dựng dựa trên:

– Loài vật nuôi.

– Lứa tuổi.

– Mục đích chăn nuôi.

– Tình hình dịch bệnh tại khu vực.

– Kháng thể mẹ truyền.

– Loại vaccine sử dụng.

– Khuyến cáo của nhà sản xuất.

– Điều kiện chăn nuôi thực tế.

Đặc biệt ở vật nuôi non, kháng thể mẹ truyền có thể ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng với một số loại vaccine. Vì vậy, lịch tiêm cần được xây dựng phù hợp thay vì áp dụng máy móc một lịch chung cho mọi đàn.

7. Đàn vật nuôi đã tiếp xúc với mầm bệnh trước khi vaccine tạo miễn dịch

Đây là nguyên nhân khiến nhiều người dễ hiểu nhầm rằng vaccine “không có tác dụng”.

Sau khi tiêm, cơ thể cần một khoảng thời gian để hình thành đáp ứng miễn dịch. Nếu vật nuôi đã nhiễm mầm bệnh hoặc đang trong thời gian ủ bệnh trước thời điểm vaccine tạo được miễn dịch bảo hộ, bệnh vẫn có thể xuất hiện.

Vì vậy, vaccine không phải thuốc điều trị bệnh đang xảy ra.

Mục tiêu chính của vaccine là giúp hệ miễn dịch chuẩn bị khả năng đáp ứng tốt hơn khi gặp tác nhân gây bệnh.

8. Áp lực mầm bệnh trong môi trường quá cao

Ngay cả khi vaccine được sử dụng đúng, môi trường chăn nuôi không đảm bảo vẫn có thể làm tăng nguy cơ bệnh xuất hiện.

Các yếu tố cần chú ý gồm:

– Chuồng nuôi vệ sinh kém.

– Mật độ nuôi quá cao.

– Thông thoáng không tốt.

– Nhiệt độ và độ ẩm không phù hợp.

– Nguồn nước hoặc thức ăn không đảm bảo.

– Mầm bệnh tồn tại trong chuồng và khu vực chăn nuôi.

Vaccine không thể thay thế an toàn sinh học.

Muốn kiểm soát dịch bệnh hiệu quả, cần kết hợp vaccine với vệ sinh, sát trùng, quản lý đàn, dinh dưỡng và kiểm soát nguồn lây.

>> Tham khảo: 7 sai lầm thường gặp khi tiêm vaccine cho lợn con. 

Làm gì khi đàn đã tiêm vaccine nhưng vẫn mắc bệnh?

Không nên lập tức đổi vaccine hoặc tăng số lần tiêm.

Trước tiên, cần rà soát toàn bộ quy trình:

1. Kiểm tra vaccine:
   Xem nguồn vaccine, hạn sử dụng, điều kiện bảo quản và quá trình vận chuyển.
2. Kiểm tra lịch tiêm:
   Đối chiếu tuổi vật nuôi, khoảng cách giữa các mũi và hướng dẫn của nhà sản xuất.
3. Kiểm tra kỹ thuật:
   Đánh giá đường tiêm, vị trí tiêm, liều lượng, dụng cụ và thao tác của người tiêm.
4. Kiểm tra sức khỏe đàn:
   Xem đàn có đang mắc bệnh, suy yếu hoặc chịu stress tại thời điểm tiêm hay không.
5. Kiểm tra môi trường:
   Đánh giá vệ sinh, thông thoáng, mật độ nuôi, nguồn nước, thức ăn và nguy cơ mầm bệnh xâm nhập.
6. Xác định nguyên nhân gây bệnh:
   Nếu bệnh vẫn xảy ra bất thường sau tiêm, nên phối hợp với bác sĩ thú y để đánh giá triệu chứng, bệnh tích và thực hiện các xét nghiệm cần thiết khi phù hợp

5 nguyên tắc giúp nâng cao hiệu quả vaccine

Để chương trình tiêm phòng đạt hiệu quả tốt hơn, người chăn nuôi nên ghi nhớ 5 nguyên tắc:

Đúng vaccine – đúng lịch – đúng liều – đúng kỹ thuật – đúng điều kiện bảo quản.

Bên cạnh đó, cần duy trì vệ sinh chuồng trại và an toàn sinh học để giảm áp lực mầm bệnh.

Tiêm vaccine đúng nhưng hiệu quả thấp không có nghĩa vaccine chắc chắn không hiệu quả. Nguyên nhân có thể nằm ở sức khỏe vật nuôi, bảo quản vaccine, kỹ thuật tiêm, lịch tiêm, stress, kháng thể mẹ truyền hoặc áp lực mầm bệnh trong môi trường.

Muốn nâng cao hiệu quả phòng bệnh, người chăn nuôi cần nhìn toàn bộ quy trình tiêm phòng, thay vì chỉ tập trung vào mũi vaccine.

Một chương trình vaccine hiệu quả cần được xây dựng trên nền tảng đúng vaccine, đúng thời điểm, đúng kỹ thuật, bảo quản đúng cách và kết hợp tốt với an toàn sinh học.

Ngoài ra bà con tham khảo thêm các sản phẩm thuốc thú y cho gia súc, gia cầm TẠI ĐÂY